Sporters worden net als alle mensen ziek: astma, diabetes, inflammatoire darmziekten, hormoontekort. Soms staan de medicijnen die nodig zijn voor de behandeling op de Verboden Lijst. Voor dergelijke gevallen voorziet het antidopingsysteem in een therapeutische gebruiksvergunning (TUE). De redactie legt uit hoe deze procedure werkt en hoe je een aanvraag opstelt om afwijzing te voorkomen.
Wat is TUE en waarom is het nodig?
Een therapeutische dispensatie (TUE) staat een sporter onder bepaalde voorwaarden toe een verboden stof of methode medisch te gebruiken. Een bevinding die volledig overeenkomt met een geldige TUE vormt op die grond geen antidopingovertreding; dosering, route en geldigheidsduur blijven van belang.
De procedure wordt gereguleerd door de International Standard for Therapeutic Use (ISTUE), die deel uitmaakt van het World Anti-Doping Code-systeem. Het definieert de criteria, de procedure voor herziening, de geldigheidsduur van vergunningen en regels voor de wederzijdse erkenning ervan tussen organisaties.
Het is van fundamenteel belang: TUE is geen "maas in de wet" en geen voorrecht, maar een mechanisme dat atleten met chronische ziekten het recht op behandeling garandeert. Tegelijkertijd is het strikt beperkt: er wordt toestemming verleend voor een specifieke stof, toedieningsweg, dosering en duur.
Voor stoffen die niet verboden zijn en voor toegestane vormen, bijvoorbeeld geïnhaleerde salbutamol in toegestane doses, is geen voorafgaande toestemming vereist. Daarom is de eerste stap altijd het controleren van de status van het medicijn in de huidige lijst.
Vier criteria voor het verlenen van toestemming
ISTUE stelt vier criteria vast, en om te worden goedgekeurd moet een atleet bewijzen dat hij aan alle criteria tegelijk voldoet, meestal op basis van een afweging van waarschijnlijkheden. Het niet voldoen aan ten minste één van deze voorwaarden is een reden voor weigering.
- Medische noodzaak: De verboden stof is vereist voor de behandeling van een gediagnosticeerde aandoening die wordt ondersteund door passend klinisch bewijs.
- Geen aanvullende verbetering: Het is zeer onwaarschijnlijk dat therapeutisch gebruik een verbetering van de resultaten zal opleveren die verder gaat dan wat zou worden verwacht bij een terugkeer naar een normale gezondheid.
- Geen redelijk toegestaan alternatief: de verboden behandeling is geïndiceerd en er is geen redelijk therapeutisch alternatief dat binnen de antidopingregels is toegestaan.
- Geen gevolg van eerder verboden gebruik: de noodzaak is niet geheel of gedeeltelijk veroorzaakt door eerder gebruik zonder TUE van een stof of methode die toen verboden was.
Het vierde criterium is vooral relevant voor hormonale geneesmiddelen. Een man die bijvoorbeeld hypogonadisme ontwikkelt na een kuur met anabole steroïden, zal doorgaans geen op testosteron gebaseerde TUE krijgen, omdat de aandoening het gevolg is van eerder misbruik.
De arts moet onderbouwen waarom een toegestaan alternatief niet redelijk is, bijvoorbeeld door werkzaamheid, contra-indicaties of bijwerkingen. Het criterium gaat over toestemming binnen de antidopingregels; een geneesmiddelenregistratie is een andere kwestie. Niet ieder alternatief hoeft altijd eerst te zijn geprobeerd.
| Conditie | Voorbeelden van verboden middelen | Typische vereisten voor bewijs |
|---|---|---|
| Type 1-diabetes | Insuline (S4) | Diagnose van de endocrinoloog, laboratoriumgegevens |
| Hypogonadisme van organische oorsprong | Testosteron (S1) | Herhaalde analyses, oorzaak van het tekort, onderzoek door een gespecialiseerde specialist |
| ADHD | Methylfenidaat (S6) | Diagnose volgens erkende criteria, medische geschiedenis |
| Ontstekingsziekten | Glucocorticoïden via verboden toedieningswegen (S9) | Medische documentatie, rechtvaardiging van de toedieningsweg |
Waar en wanneer aanvragen?
Waar u zich kunt aanmelden, hangt af van het niveau van de sporter. Atleten van internationaal niveau dienen een aanvraag in bij hun internationale federatie. Atleten van het nationale niveau - naar de nationale antidopingorganisatie (in de Oekraïense context van de oorspronkelijke tekst: het Nationaal Antidopingcentrum). Voor grote multisportcompetities, zoals de Olympische Spelen, gelden aparte regels van de organisatoren.
Vraag een TUE zo snel mogelijk aan zodra de medische noodzaak bekend is. Voor stoffen die alleen binnen wedstrijdverband verboden zijn, geldt doorgaans minstens 30 dagen vóór de volgende wedstrijd. Voor altijd verboden stoffen moet vooraf worden aangevraagd zodra de noodzaak ontstaat, behoudens de vastgelegde uitzonderingen.
Er is ook een TUE met terugwerkende kracht: toestemming verleend na gebruik van het medicijn. Het is mogelijk in gevallen gedefinieerd door de norm: spoedeisende medische zorg, gebrek aan tijd of mogelijkheid om vooraf een aanvraag in te dienen, maar ook voor sporters van een lager niveau, van wie de organisatie geen voorafgaande TUE vereist. Het toepassen van een verboden middel ‘in de hoop op goedkeuring met terugwerkende kracht’ is een groot risico.
Een vergunning afgegeven door een nationale organisatie wordt niet altijd automatisch erkend door een internationale federatie. Een sporter die de overstap maakt naar het internationale niveau dient vooraf na te gaan of het nodig is een verzoek in te dienen tot erkenning van de bestaande TUE.
Welke documenten zijn nodig
De standaardaanvraag bestaat uit een TUE-formulier, ingevuld door de sporter en een arts, en medische documentatie. Het formulier bevat gegevens over de diagnose, het verboden middel, de dosering, de toedieningsweg, de frequentie en duur van de behandeling, evenals handtekeningen en toestemming voor de verwerking van medische gegevens.
Het belangrijkste onderdeel is het medisch bewijs. WADA publiceert TUE Physician Guidelines voor veel voorkomende aandoeningen: astma, diabetes, hypogonadisme, ADHD, groeihormoondeficiëntie en andere. Zij vermelden welke onderzoeken en bevindingen de commissie verwacht.
- Uittreksels uit de medische geschiedenis met data en handtekening van de arts.
- De resultaten van laboratorium- en instrumentele onderzoeken die de diagnose bevestigen.
- Advies van een specialist (endocrinoloog, longarts, enz.).
- Redeneren waarom toegestane alternatieven niet geschikt zijn.
- Vertaling van documenten in de door de organisatie geaccepteerde taal (meestal Engels voor internationale federaties).
De TUE-commissie bestaat uit minimaal drie artsen met ervaring in de sportgeneeskunde. Zij kunnen om aanvullende documenten of een onafhankelijk onderzoek vragen. Een vertraging bij het reageren op een dergelijk verzoek verlengt de beoordeling.
De vergunning wordt afgegeven voor een bepaalde periode. Voor chronische aandoeningen kan het meerdere jaren duren, voor acute aandoeningen slechts een behandelingsperiode. Na de deadline moet u een nieuwe aanvraag indienen met actuele gegevens.
Weigeringen, beroepen en veelgemaakte fouten
De meest voorkomende reden voor weigering is onvoldoende medische documentatie: gebrek aan tests, onvolledige medische geschiedenis, onbevestigde diagnose. De tweede meest voorkomende is het niet naleven van het derde criterium, waarbij de arts niet heeft uitgelegd waarom het toegestane alternatief niet kon worden gebruikt.
Tegen de weigeringsbeslissing kan beroep worden aangetekend. De beslissing van de internationale federaties wordt beoordeeld door het WADA en in de toekomst is beroep mogelijk bij het Court of Arbitration for Sport (CAS). Tegen besluiten van nationale organisaties wordt overeenkomstig de regels beroep aangetekend bij de nationale beroepsinstantie.
Een fout die veel amateurs maken is het idee dat een doktersrecept voldoende is. Voor antidopingregels vervangt het voorschrift de TUE niet. Een andere fout is een onafhankelijke wijziging van de dosis of het medicijn binnen de grenzen van de bestaande vergunning: TUE verwijst naar specifieke parameters, dus de wijziging moet worden goedgekeurd.
Een TUE vereist een onderbouwde medische indicatie en vervulling van alle criteria. Algemeen “beter voelen”, extra herstel of testosteron bij normale waarden rechtvaardigen op zichzelf geen dispensatie. De commissie beoordeelt de concrete medische situatie.
Conclusies van de redactie
TUE staat toe dat atleten worden behandeld met medicijnen uit de Verboden Lijst als aan alle vier de ISTUE-criteria is voldaan: medische noodzaak, geen aanvullende verbetering, geen alternatief en geen verband met eerdere doping.
De aanvraag wordt vooraf ingediend bij de internationale federatie of NADO, met volledige medische documentatie, en TUE met terugwerkende kracht is de uitzondering, niet de regel.
De beste strategie is om uw behandeling te plannen met een arts die bekend is met de antidopingregels en om alle medische dossiers bij te houden.
Wij raden u ook aan om onze materialen te lezen over de categorieën stoffen op de WADA-lijst, over de dopingcontroleprocedure en over hormonale geneesmiddelen in de geneeskunde.
Lijst met gebruikte literatuur
- World Anti-Doping Agency. International Standard for Therapeutic Use Exemptions (ISTUE). Montreal: WADA; акÑÑалÑна ÑедакÑÑÑ.
- World Anti-Doping Agency. World Anti-Doping Code 2021. Montreal: WADA; 2021 (Article 4.4).
- World Anti-Doping Agency. TUE Physician Guidelines (ÑеÑÑÑ Ð¿Ð¾ÑÑбникÑв Ñодо окÑÐµÐ¼Ð¸Ñ Ð¼ÐµÐ´Ð¸ÑÐ½Ð¸Ñ ÑÑанÑв).
- World Anti-Doping Agency. International Standard: Prohibited List. Montreal: WADA; акÑÑалÑна ÑедакÑÑÑ.
- Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, et al. Testosterone therapy in men with hypogonadism: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744.
