Er is veel geschreven over de leverrisico's van methasteron, omdat geelzucht onmiddellijk merkbaar is. Cardiovasculaire veranderingen ontwikkelen zich rustig: het lipidenprofiel, de bloeddruk en de bloedparameters kunnen wekenlang verslechteren zonder enige symptomen. Het hoofdartikel onderzoekt drie belangrijke parameters – lipiden, bloeddruk en hematocriet – en legt uit waarom orale 17-alfa-gealkyleerde androgenen als de meest vasculaire schadelijke stoffen worden beschouwd.
Waarom orale androgenen specifiek de lipiden beïnvloeden
Lipoproteïnen – deeltjes die cholesterol in het bloed transporteren – worden grotendeels gesynthetiseerd en opnieuw gemodelleerd in de lever. Daarom hebben stoffen die een hoge concentratie in de lever creëren een verhoogd effect op het lipidenmetabolisme. Orale 17-alfa-gealkyleerde androgenen, waartoe methasteron behoort, zijn precies zulke stoffen.
Een van de belangrijkste mechanismen wordt beschouwd als een toename van de activiteit van leverlipase, een enzym dat HDL-deeltjes vernietigt. Als gevolg hiervan daalt het niveau van het ‘goede’ cholesterol, soms zeer sterk.
Een klassiek onderzoek van Thompson et al. (1989), gepubliceerd in JAMA, vergeleek injecteerbaar testosteron met oraal 17-alfa-gealkyleerd stanozolol. Stanozolol verlaagde HDL en verhoogde LDL aanzienlijk meer dan testosteron, en de veranderingen gingen gepaard met een toename van de hepatische lipase-activiteit.
Er zijn geen directe onderzoeken naar methasteron, maar de chemische structuur ervan behoort tot dezelfde klasse als stanozolol, dus farmacologen verwachten vergelijkbare of zelfs meer uitgesproken effecten op lipiden.
Lipidenprofiel: wat verandert er?
Onder invloed van 17-alfa-gealkyleerde androgenen neemt HDL af, neemt LDL toe en verslechtert de verhouding tussen totaal cholesterol en HDL. Een review door Achar et al (2010) systematiseerde de onderzoeksresultaten en ontdekte dat het orale anabole steroïden waren die het meest atherogene lipidenprofiel produceerden.
Het niveau van apolipoproteïne A1 – het belangrijkste eiwit van HDL-deeltjes – en lipoproteïne(a) verandert ook, en de richting van veranderingen in Lp(a) met androgenen is dubbelzinnig en onderwerp van discussie.
Het goede nieuws is dat lipidenveranderingen meestal omkeerbaar zijn, waarbij de niveaus na stopzetting geleidelijk terugkeren naar de uitgangswaarde. Het probleem is dat herhaalde episodes van een atherogeen profiel, die zich in de loop der jaren opstapelen, kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van atherosclerose.
Om het lipidenprofiel te beoordelen, schrijft de arts een lipidenprofiel voor. Het omvat totaal cholesterol, HDL, LDL en triglyceriden, en, indien nodig, apolipoproteïnen.
| Indicator | Typische richting van veranderingen met 17α-androgenen | Klinische betekenis |
|---|---|---|
| HDL | Een uitgesproken daling | Verzwakking van het omgekeerde transport van cholesterol |
| LDL | Stijging | De belangrijkste atherogene factor |
| Totaal cholesterol / HDL | Verslechtering | Samengestelde risicomarker |
| Triglyceriden | Wisselend | Afhankelijk van voeding en lichaamsgewicht |
Bloeddruk
Methasteron is niet aromatiseerbaar, dus vochtretentie geassocieerd met oestrogenen is er niet kenmerkend voor. Dit betekent echter niet dat de druk stabiel blijft. Androgenen beïnvloeden de bloeddruk via verschillende mechanismen die geen verband houden met oestrogeen.
Onder hen zijn effecten op het renine-angiotensinesysteem, het sympathische zenuwstelsel en de tonus van de vaatwand, evenals een toename van de bloedviscositeit als gevolg van een toename van de hematocriet. Voor anabole steroïden in het algemeen is in een aantal onderzoeken een stijging van de bloeddruk beschreven, hoewel de omvang ervan varieert.
Hypertensie is gevaarlijk omdat deze zich lange tijd niet manifesteert. Een persoon kan hoofdpijn of een "zwaar gevoel" in het hoofd voelen, maar vaak wordt de verhoogde druk pas tijdens de meting gedetecteerd.
Regelmatige drukmeting thuis met een bloeddrukmeter in een rustige toestand is daarom de gemakkelijkste manier om het probleem in een vroeg stadium op te sporen. Een enkele meting na de training is niet indicatief.
Hematocriet en bloedviscositeit
Androgenen stimuleren de vorming van erytrocyten door hun invloed op het erytropoëtine- en ijzermetabolisme, in het bijzonder door remming van hepcidine. Als gevolg hiervan kan de hematocriet – het deel van het bloedvolume dat wordt ingenomen door erytrocyten – toenemen.
Een hoge hematocriet verhoogt de bloedviscositeit. De Endocrine Society adviseert bij een hematocriet boven 54% tijdens testosterontherapie de behandeling te onderbreken, oorzaken zoals hypoxie of slaapapneu te onderzoeken en pas daarna een aangepaste voortzetting te overwegen. Dit is een richtlijn voor medische testosterontherapie, geen veilige grens voor methasteron.
Voor methasteron zijn er geen aparte gegevens over het effect op de hematocriet. Stimulatie van erytropoëse is echter een algemene eigenschap van androgenen en er is geen reden om te verwachten dat dit medicijn een uitzondering vormt.
Het is belangrijk dat de hematocriet ook afhankelijk is van hydratatie: deze neemt toe bij uitdroging. Voor een nauwkeurige beoordeling moet de analyse daarom worden uitgevoerd in een toestand van normale waterbalans.
Het hart: van functie naar structuur
Langdurig gebruik van anabole steroïden wordt in verband gebracht met structurele veranderingen in het hart. Een onderzoek van Baggish et al. (2017) toonde aan dat langdurige gebruikers van steroïden een hogere incidentie hadden van een verminderde systolische en diastolische linkerventrikelfunctie en een groter volume aan atherosclerotische plaques in de kransslagaders vergeleken met mensen die geen steroïden gebruikten.
De bijdrage van individuele geneesmiddelen aan deze veranderingen kan niet van elkaar worden gescheiden, omdat de meeste gebruikers combinaties van stoffen gebruikten. Maar orale 17-alfa-gealkyleerde androgenen worden, gezien hun effect op lipiden, als een significante risicofactor beschouwd.
Andere gemelde complicaties van anabole steroïden zijn hartritmestoornissen, hartaanvallen en beroertes op jonge leeftijd. Dergelijke gevallen zijn zeldzaam, maar worden beschreven in de medische literatuur.
Om de toestand van het hart te beoordelen, kan de arts een ECG, echocardiografie en, indien nodig, andere onderzoeken voorschrijven.
- Lipidenprofiel — evaluatie van HDL, LDL en triglyceriden.
- Drukmeting — in rust, regelmatig.
- Algemene bloedtest — hematocriet en hemoglobine.
- ECG en echocardiogram — op aanbeveling van een cardioloog.
Redactionele conclusies
Methasteron behoort als oraal 17-alfa-gealkyleerd androgeen tot de klasse van stoffen met het meest nadelige effect op de lipiden: HDL neemt af, LDL neemt toe.
Een gebrek aan aromatisering beschermt niet tegen verhoogde druk, en stimulatie van erytropoëse kan de hematocriet en de viscositeit van het bloed verhogen.
Langdurig gebruik van anabole steroïden wordt in verband gebracht met structurele veranderingen in het hart en versnelde atherosclerose, en deze veranderingen ontwikkelen zich zonder symptomen.
We raden ook onze artikelen aan over een compleet overzicht van de bijwerkingen van methasteron, over de oestrogene en progestagene activiteit van het medicijn, en over hoe u het lipidenprofiel correct kunt lezen.
Lijst met gebruikte literatuur
- Thompson PD, Cullinane EM, Sady SP, et al. Contrasting effects of testosterone and stanozolol on serum lipoprotein levels. JAMA. 1989;261(8):1165–1168.
- Achar S, Rostamian A, Narayan SM. Cardiac and metabolic effects of anabolic-androgenic steroid abuse on lipids, blood pressure, left ventricular dimensions, and rhythm. Am J Cardiol. 2010;106(6):893–901.
- Baggish AL, Weiner RB, Kanayama G, et al. Cardiovascular toxicity of illicit anabolic-androgenic steroid use. Circulation. 2017;135(21):1991–2002.
- Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, et al. Testosterone therapy in men with hypogonadism: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744.
- Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
- Hartgens F, Kuipers H. Effects of androgenic-anabolic steroids in athletes. Sports Med. 2004;34(8):513–554.
